COVID-19 Salgınından Bir Kaç Eleştirel Düşünme Dersi

Saçmalığa Doyduk

Akıl almaz biçimde parkları, kıyı şeritlerini yasaklayan valiler, belediye başkanları, üniversite kampüslerindeki açık gezinti yerlerini kapatan rektörler, mantıksız zorlamalarla sakinlere sıkıntı veren huzurevi ve öğrenci yurdu yöneticileri ve bunlara soracak olsak suçu atacakları merkezi hükümet… Hepsi de ne kadar eleştirel düşünebildiklerini gösterdiler. Mantık, deneyim, matematik gibi koşullara tepki vermeyen, öngörülemeyen davranışları var. Çelişkili davranışlarından birkaçını listeliyorum. Sizin ekleyecekleriniz varsa yazın. Okumaya devam et

Arşivden Seçmeler – 4

Richard Dawkins’in Tanrı Yanılgısı Kitabından Safsata Örnekleri

Ülkemizde de çok okunan, bir sürü baskı yapan, okul kütüphanelerine bile giren bu kitapta bolca çarpıtma, safsata ve dezenformasyon var. Yararlı bir okuma olabilir ama her kitapta olduğu gibi, eleştirel okunduğunda. Burada kısaca alıntılamaya uygun olan safsatalardan ve kasıtlı yanıltmacalardan bir kaçını sunacağım. Okumaya devam et

Sözcükler – 8: Sözcük Seçimine Dikkat

Anlamı Aynı Olduğu Halde Adı Değiştirilen Kavramlar

Bunlar çoğunlukla yapmacık, zorlama sözcük örnekleridir. Safsatalar konusunda değinmiştim, eleştirel okuryazarın sözcük seçimiyle okuyucunun duygularını etkileme girişimine dikkat etmelidir. Aşağıdakiler en bilinen zorlama örnekleridir.

Eylemci yerine “aktivist”. 12 Eylül 1980 darbesinin zihinsel travmasının ürünüdür. Basın eylemci sözcüğünü yalnızca olumsuz anlamda, barışı bozan eylemciler için kullanmakta ısrarcı olunca sözcük lekelenmiş oldu. Bugün hem sevimli, hem de apolitik görünmek isteyenler eylemci yerine aynı anlamdaki İngilizce aktivist sözcüğüne sığınıyorlar (belki politika sözcüğünün anlamına da değinmemiz gerekiyor). “Ülkücü” sözcüğünün başına da aynı şanssızlık gelmiş, yerine tıpatıp anlamlı Fransızca “idealist” sözcüğü kullanılmaya başlamıştır. Okumaya devam et

Okuma: Basit Bir Görseldeki Çarpıtmalar

“Sosyal medya” denen dezenformasyon çukurunda dolanıp duran görsellerden birini görüyorsunuz. Yazarın mesajı yeterince açık mı? “Ego” ile anlatılmak istenen şey egoizm, yani bencillik, yani kötücül dürtüler. “Eco” ile ekolojik yaşam, yani iyilik simgelenmiş. Mesajın bundan ibaret olduğuna emin misiniz? Yoksa birkaç saniye düşünüp hak verdiniz, onayladınız ve kaydırıp çoktan başka bir iletiye mi geçtiniz? Gelin, bu ürünün eleştirel bir çözümlemesini yapalım, bir kez daha düşünün. Okumaya devam et

Okuma: Elektrikli Araba Pillerinin Geri Dönüşümü

Alternatif enerji konusunda ve son yıllarda piyasada yaygınlaştığı için elektrikli araba konusunda yoğun bir dezenformasyon var. Fikir sahibi olmak için bilgi sahibi olunması gereken bir konu bu. Ama buna rağmen konuyla ilgili hemen hiçbir teknik bilgiye sahip olmaksızın farkına varılabilecek çarpıtmalar ve safsatalara rastlayabiliyoruz. Küçük bir örnek vereyim. Youtube’da Jason Fenske adında bir otomobil mühendisinin yürütttüğü Engineering Explained adında İngilizce bir kanal var. Kanaldaki videolardan biri şu: /watch?v=1mXSMwZUiCU (başına youtube.com ekleyin). Videonun başlığı şu: “Eski Araba Pilleri Gerçekte Nereye Gidiyor?” Okumaya devam et